Fitsarana farany : sahotaky ny voavonjy sy voaozona eo am-baravaran'ny Berner Münster

Nampidirin'i ikalamako | 16 Okt, 2022

Efa ho enim-bolana lasa angamba izay aho no nomen’ilay namako ity sary ity : "voan-dàlana sady enti-mody", hoy izy. "Mba jereo ao daholo hoe ireo marika famantarana (iconographie) rehetra mety ho hita ao".

Tsy nolazainy akory na eglizy taiza io fa hainy tsara ny lohabeko hoe raha misy zavatra manitikitika azy dia tsy amelany raha tsy hitany.

Ny katedraly protestanta an’i Berne ilay izy, ny Berner Münster. Ary sary mandravaka ny varavarana fidirana io sary io.
Tafahomehy aho tamin’izay satria haiko tsara fa raha izahay no tafaraka nijery an’io dia mety ho lany teo am-baravarana teo ny tapak’andronay manontolo nikaroka sy niady hevitra hoe irý i anona, irý midika an’izao, itsy mety famantarana an’i anona.
Izay #rymiavaka izay.

Hakako fotoana io, hoy aho taminy. Kanjo moa tapaka ny tongotro avy teo dia tsy nifantoka tamin’inon’inona loatra ny saiko na dia tsy nivoaka ny trano nandritra ny telo volana aza aho.

Enim-bolana mahery izay no lasa, tadidiko tampoka izy ity aninkeo maraina ary dia tsy namelanay sy dadatoa google raha tsy nazava ireo kisarin’olona kely miisa 250 mahery, vita amin'ny vato sy hazo : ny Fitsarana Farany, sanganasan’i Herhart Küng nanomboka ny taona 1460 ka  hatramin’ny taona 1485.

Bitika ilay sary, mety hanahirana ny mijery ireo rehetra voalazako eto, fa afaka mitady amin’ny aterineto ihany ianao fa misy sary azo alehibiazina any.

 

Miainga avy amin’ny tendro fara-tampony ny fanazavana : ny mpitsara, Jesosy Tompo, no mitarika ny Fitsarana Farany, sy ireo mpanelanelana roa eo ankaviany sy ankavanany, dia i Maria reniny sy i Jaona Mpanao Batisa, mandohalika sy mivavaka.
Manao akanjo lava Izy ary mampiseho ny ferin’ny lefona eo amin’ny tratrany sy ny ratra navelan’ny fantsika eo amin’ny tànany. Ny sabatry ny Fahamarinana sy ny Lisy mariky ny Famindram-po mivoaka ny vavan’ny Mpitsara dia maneho ireo didy roa momba ny fanamelohana sy ny famonjena.

Laharan-tsary manaraka eo ambany : ireo Apostoly iraika ambin'ny folo, miaraka amin’ireo marika hamantarana azy ireo avy : i Matiasy miaraka amin'ny famaky roa lela mariky ny nanapahana ny lohany, Jakoba zanakalahin’i Alfeo miaraka amin'ny tehin’ny maritiorany, Bartolomeo miaraka amin'ny antsy noho ny fanendahana ny hodiny raha nampijaliana izy, Jaona miaraka amin'ny kalisin’ny Paska, Petera miaraka amin'ny fanalahidin'ny ny Fanjakana, Paoly miaraka amin’ny sabatra fony izy Saoly, Jakoba zokiny nitondra ny tehina sy ny satroborin’ny fivahiniana masina, Andrea niaraka tamin’ny hazo fijaliana miendrika X nanantonana azy. Mazava ho azy fa tsy ao i Jodasy fa ny faha-12 amin’izy ireo kosa, izay miaraka amin’ny hazo fijaliana sy tànana loaky ny fantsika dia i Dimasy, ilay mpangalatra tsara fanahy, nohomboana teo amin’ny hazo fijaliana teo Golgota niaraka tamin’i Jesosy ka nampanantenaiNy ny lanitra.

Manaraka eo ambany dia ireo anjely dimy izay mitazona tsirairay avy ireo fitaovana nampijaliana an'i Jesosy : ny hazo fijaliana, ny tsanganan’andry nikapohana an’i Jesosy, ny volotara namatorana ny spaonjy misy vinaingitra, ny rotsa-kazo sy ny karavasy, ny satroka tsilo sy ny fantsika.
Milahatra amin’ireo anjely fa erý ambany indrindra ankavanana : ny devoly miaraka amin'ny amponga sy trompetra, manome ny ngadon'ny diabe ho an'ireo voaozona ho any amin'ny helo. Misy zohy mirehitra eo ambanin’ny tongony, ka i Jodasy miaraka tamin’ny kitapokely misy farantsa telopolo io ao anatiny io.

 

Eo amin’ny afovoan’ny sehatra indray misy ny Arakanjely Misely mandanja ireo fanahy amin'ny mizàna. Tsara ny vokatra saingy manao fetsifetsy, manandrana manova ny vokatry ny lanja ho azy ny devoly : apetrany ao anatin’ilay vilia ilany ny tongony no manofahofa kibay izy. I Misely kosa misambotra azy amin'ny volombavany no manokatra ny kibony amin'ny sabatrany ka nipotsaka tao daholo ny taovany maloto.

Ao anation’ilay faritra feno vahoaka be ireo indray :

1- eo amin’ny ilany ankavanana : angonin’ny anjely ireo nitsangana tamin’ny maty ka voatsara ho mendrika ny lanitra. Misy mariky ny hazo fijaliana miloko mena eo amin’ny handriny, toy ilay ràn-janak’ondry nanamarihana ny varavarana sy tolànana voalaza ao amin’ny Eksodosy, toko 12. Manao akanjo fotsy izy ireo, izay fampahatsiahivana ny “akanjo fotsy” nanaovan’ny olom-boafidy teo anoloan’ny seza fiandrianan’ny Zanak’ondry.

Mandeha araka ny ambaratongam-pahefana sivily sy ara-pivavahana ny fidirana any. Ireo kardinaly sy eveka fantatra amin'ny satrok’izy ireo, ny mpanjaka amin'ny satroboninahiny, ireo mpitondra fivavahana sasany amin’ny satrok'akanjony. Ireo manampahefana ao Berne, izay mifikitra mafy amin’ny fitiavany ny faritaniny dia nanamafy fa ny ben’ny tanànany (bürgmeister) izay fantatra amin’ilay sarina orsa, mariky ny tanànan’i Berne dia mankany an-danitra fa tsy toy ny ben’ny tanànan’i Zurich izay anisan'ny voaozona.
Ao amin’ny antokon'ny olom-boafidy dia ahitana ny solontenan'ny mpanorina ny katedraly sy ny vondron’ny mpiasa, izay fantatra amin'ny alalan'ny fitaovana fampiasan’izy ireo (antsy fijinjana sy fikosoham-bary, famaky, tantanana, hareza, sns). Ao koa ilay masera miaraka amin'ny ankizy ao anaty fandrian-jaza, mariky ny akanin-jaza karakarainy (Kindergarten), ireo mpanjakavavy, ary ilay olom-boafidy iray izay avotry ny anjely teny am-pelatanan’ny devoly tamin'ny fotoana farany.

Manao valala manjohy izy ireo hiditra ny varavaran’ny Lanitra, ambenan’ny anjely roa. Ny voalohany miditra ao dia ny Papa miaraka amin'ny satro-boninahiny, arahin'ny ambaratongam-piangonana ambony indrindra.

Ny paradisa dia toy ny lanitra manga feno kintana ary efa any ireo patriarka sy olo-masina izay mora hay araky ny marika famantarana azy ireo : i Mosesy (miaraka amin’ny vato fisaka misy ny Didy Folo) sy Davida Mpanjaka (miaraka amin’ny harpa), i Masimbavy Cathérine avy any Alexandrie (miaraka amin'ny kodiarana nampijaliana azy), i Masimbavy Barbara (miaraka amin'ny tilikambo, mariky ny fonja nitazonan-drainy azy), i Masimbavy Claire (miaraka amin'ny “ostensoire” misy ostia), i Masimbavy Dorothée (miaraka amin'ny harona misy voninkazo sy voankazo,  mariky ny fahagagana nataony an’i Théophile ka nampitodika azy amin’Andriamanitra), i Masimbavy Marina (miaraka amin'ny dragona izay nalefa handrapaka azy tany am-ponja), i Masindahy Sébastien (miaraka amin'ny zana-tsipìka nandefonana nefa tsy nahafaty azy), i Masindahy Laurent (miaraka amin'ny fitonoana hena mariky ny nampijaliana azy tambony afo).

2- Ao amin’ny ilany ankavanana indray ireo devoly mampijaly ny voaozona amin’ny kaikitra, sy mandetika ny hohon-tanany sy ny rantsan-tongony amin’ny nofon’ireo. Tsy lazaina intsony ny fampijaliana amin’ny fandroritana amin’ny tady sy rojo vý, ny fikapohana amin’ny hazo,  ny fandoroana amin’ny labozia, ny famiravirana amin’ny sabatra, lefona sy ny sisa.
Mety ho samihafa ny antony nahatonga ny fanamelohana ho any amin'ny helo. Ao ny tsy fanajana ny Didy Folo toa ireo olona telo nahantona tamin’ny lelany, nodorana teo ambanin’ny tongotra, fa angamba niteny ratsy an’Andriamanitra ; toy izany koa ilay vehivavy maty ny nonony, voasazy noho ny namonoana ny zanany kely. Ao ireo meloka noho ny fahotana mahafaty fito : toa ilay pretra sy  ilay sakaizavaviny, ireo nivadika tamin’ny voady nataony ka manao ho fitadiavam-bola ny famelana ota tokony ho ataony amin’ny maha-pretra sy relijiozy azy ka voafatotra sy notaritaritina ho any amin'ny helo. Ao koa ireo manampahefana ambony manararaotra sy miavonavona. Ireo tsy manaja ny asany toy ilay mpanao asa-tànana nanao ratsy ny asany, ny mpivarotra namitaka ny lanjan'ny mizàna, ilay nisoloky ho mpanamboatra kitron-tsoavaly, eny, hatramin’ny mpangataka sandoka.

 

Mitohy midina eo amin’ny tapany ambany isika ka eo afovoany, ambanin’i Misely Arakanjely ny sarin’ny Hasin'ny Fahamarinana (Vertu de la Justice) : milamina endrika, malefaka ary kanto. Mitàna sabatra ny tànany havanana ary mizàna eo amin’ny havia. Misy anjely roa eo ankavia sy ankavanany. Efa tamin’ny taona 1575 anefa vao napetraka teo io Hasin’ny Fahamarinana io, taorian'ny "Fanavaozana protestanta", fa sarin’i Maria Virjiny no teo talohan’izay.

Eo ambaniny eo misy mpanao asa-tànana roa mitazona hodi-biby mivelatra, ka ny daty nametrahana ny vato fototra tamin’ny taona 1421, tamin’ny nanorenana ny eglizy no voasoratra ao.

Manaraka azy eo ambany ireo Virjiny folo : ireo virjiny hendry 5 nitondra fanala sy solika avy eo an-kavia ary ireo virjiny adala 5 nitondra fanala fa tsy nitondra solika avy eo ankavanana, fanoharana ny amin’ny andro fitsarana, izay ho avy tampoka sy ny fisarahan’ny olom-boafidy amin’ny voaozona.

 

Saint-Tropez ao France : ny nahatonga ny anarany.

Nampidirin'i ikalamako | 11 Jol, 2022

 

Ity hosodoko "Salvamento della testa di San Torpé" (i.e. "fanavotana ny lohan'i Md Torpé") sanganasan'i Gignaroli Giovan Bettino ity dia nandanianay minitra lava dia lava mihitsy raha nitsidika ny katedralin'i Pise izahay. Nanontany tena izahay hoe fa inona no zava-nisy teto ? taiza iny loha navotana tany an-dranomasina iny ?
Dia rafitra nitady tamin'ny aterineto toy ny mahazatra fa tsisy miala eo raha tsy mazava ny resaka tsinona. Teo vao nidanaka hoe hay ve izany izy ity e !

Ny anay dia tanànan'ny mpanankarena any atsimon'i Frantsa i Saint-Tropez fa tsy hainay izay tantaran'ingahy ity raha tsy tamin'io.

Torpè, Torpes, Torpezio, Tropezio, Tropez dia anarana ahalalana an'i Caïus Silvius Torpetius avokoa.
Araka ny tantara dia tamin'ny fotoana nandalovan'i Simona Piera apostoly tany Pise, mialoha ny hihazoany an'i Roma, no nahatonga azy ho kristianina.
Tandapa sy manamboninahitra mpiaro an'i Néron, amperora romanina nanjaka tamin'ny taonjato voalohany, i Caius raha mbola nivaivay ny fanenjehana sy faneren'ny fanjakana romanina ireo kristianina mba hivadika hanompo sampy.

Nisy fitokanana ny tempolin'i Diane tany Pise indray taona ary noteren'ny amperora hihira ho an'ny voninahitr'i Diane i Caius, saingy nandà tsy nety nivadika tamin'ny finoany izy.
Tezitra tamin'izay i Néron ka nandidy ireo miaramilany hampijaly an''i Caius.
Nefa, araka ny tantara hatrany, dia tapaka hatramin'ilay andry vato be namatorana azy rehefa nokapohina tamin'ny karavasy izy. Ary maty nianjeran'io andry vato io ilay miaramila nikaravasy azy.
Nomena ny liona sy ny leoparda indray izy avy teo saingy namotoka natory teo an-tongony fotsiny ireto biby masiaka.
Lany haika ny amperora ka nandidy ny hanapahana ny lohany.

Rehefa maty tamin'izany izy dia nasainy nataon'ireo miaramila tanaty lakana ka nalefa tany amin'ny onin'i Arno ny vatany, niaraka tamin'ny akoho iray sy alika iray izay noheveriny hihinana ny sisany.

Ny tanànan'i Pise moa no lalovan'ny ony Arno farany alohan'ny hivarinany any an-dranomasina ka dia nentin'ny rian-drano hatrany izany ilay lakana ary tsy niantsona raha tsy tany Héraclée, any atsimon'i France, izay tsy iza fa ny tanànan'i Saint-Tropez ankehitriny. Tsy niova, tsy simba, tsisy nanombinana hono ilay vatan'i Caius tamin'izany.
Voarakitra fa tsy izay ihany fa maro koa ny zavatra nangatahana tamin'ny anarany no tanteraka ka nahatonga ny eglizy katolika romanina nanandratra azy ho olomasina.

Ka i Caius, na i Masindahy Tropez izany no olomasina mpiahy ireo tantsambo sy mpiahy ihany koa ny tanànan'i Saint-Tropez, izay mankalaza izany isaky ny 29 aprily, daty voalazan'ny tahirin-tantara fa nanapahana ny lohany ka nahafaty azy.

Ny 'Sala del Conclave' ao Viterbo

Nampidirin'i ikalamako | 7 Jol, 2022

 

Miezaka ihany aho mampiditra ato anaty blaogy ireto vohitra sy tanàna manan-tantara notsidihanay sao mba mahasoa anareo tia zaha-tany ka any Viterbo no itondranay sy ity zandrikeliko ity anareo eto. Tantara iray anatin'ny tantaran'i Viterbo ihany anefa izy ity fa mbola betsaka ny tsara ho fantatra momba azy.

Viterbo dia nantsoina ihany koa hoe "Tanànan'ireo Papa" satria tany no foibe nisy ireo Papa nandritra ny 24 taona, nanomboka tamin'ny antsasaky ny taonjato faha-XIII, araka ny fanapahan-kevitry ny Papa Alexandre IV. Ny trano fonenan'ireo eveka teo akaikin'ny katedraly ihany noho izany no nohatsaraina natao fonenan'ny Papa. Isan'ny fanitarana natao amin'ny andron'i Papa Clement IV koa ny nanorenana ny "Sala del Conclave" sy ny "Loggia della Benedizione".

Ny "Sala del Conclave"  dia io efitrano lehibe io izay natao fandraisan'ny Papa vahiny manan-kaja. Fa tao ihany koa no nifidianana ny ho Papa Ray Masina hitondra ny eglizy katolika romana. Ka ny voalohany sy manan-tantara dia ny fifidianana izay handimby an'i Papa Clément IV, nodimandry ny 29 novambra 1268. 

 

Izay no fifidianana Papa lava indrindra teo amin'ny tantara satria dia naharitra 2 taona sy 8 volana (1006 andro) ny fahabangan'ny seza fiandrianan'ny Papa. Ary izay no nitondra ny fanaovazana tamin'ny fanatanterahana ny Fifidianana Papa ka nahatonga ny "Conclave" fantatsika ankehitriny.

Ankoatra ny fizarazaran'ireo kardinaly nivory tao manko, satria samy nanana ny antokotokony sy ny tombotsoa arovany avy, dia nisy antony hafa ihany koa nampitarika ela ity fifidianana ity :

- 20 ny isan'ny kardinaly am-perinasa tamin'izany saingy ny iray dia tsy afaka namonjy ny fifidianana satria niondrana an'ady araka ny antson'i Louis IV hiatrehana ny silamo (croisade) ary matin'ny aretina pesta tany.
- tamin' ireo 19 nandray anjara tao indray dia nisy iray nametra-pialana noho ny fahosany sy ny fahanterany. Ary nisy kardinaly roa nodimandry nandritra ny fotoam-pifidianana.

Leo ihany ny mponin'i Viterbo noho izany fitarozahan'ny fifidianana izany satria mbola izy ireo koa no niantoka ny sakafon'ireo kardinaly. Hany ka nohidiandrizareo tao amin'io efitrano lehibe io izy ireo nanomboka tamin'ny volana mey na jona 1270. Izay no nahatonga ilay anarana hoe "Conclave" - nohidiana "cum clave", teny latina midika hoe "miaraka amin'ny fanalahidy".

 

Nataon'ny mponina zay hahanoana azy ireo ka noferany ny habetsahan'ny rano fisotro sy ny sakafon'izy ireo ary nesoriny ihany koa ny tafon'ny trano mba tsy hampahazo aina ireo kardinaly.

Efa ny voalohan'ny volana septambra 1271 vao nahita marimaritra iraisana izy ireo ka i kardinaly Tebaldo Visconti no voatendry ho Papa ary Grégoire X no anarana nentiny.

Rehefa voafidy ny Papa vaovao dia mivoaka ny efitrano ireo kardinaly ary mankeo amin'io lavarangana tsara tarehy antsoina hoe "Loggia delle Benedizioni" io. Eo no ambara amin'ny vahoaka hoe nahazo Papa vaovao : Habemus Papam !
Ary avy eo no hanomezany ny tso-drano ho an'ny vahoaka.

Mba tsy hiverenan'izay intsony dia noraisina ny fanapahan-kevitra tamin'ny taona 1274 fa mitokana sy mihidy amin'ny "conclave" mandritra ny 8 andro ny kardinaly rehefa hifidy Papa ka raha tsy mahafidy amin'izay dia ahena ny sakafo sy ny rano fisotro.




 

 

 

Ny andriambavilanitra malagasy nentin'i Tara Shakti teny amin'ny 'Biennale di Firenze 2021'

Nampidirin'i ikalamako | 20 Nov, 2021

Efa iray volana lasa ity hetsika ity - tamin'ny 23 ka hatramin'ny 31 oktobra 2021 teo - fa varimbariana dia hadino nizara sy nitahiry azo ato.

Hetsika fampirantiana ny Zavakanto Ankehitriny (Art Contemporain) fanao ao Florence, eto Italie, isaky ny roa taona ny "Biennale di Firenze" ka tamin'ity andiany faha-XIII ity dia "Eternal Feminine | Eternal Change" no lohahevitra nentiny. Navoitra manokana ny anjara-toeran'ny vehivavy ao amin'ny fiarahamonina ka tanatin'ireo firenena 65 nandray anjara dia nanana solontena nitondra avo ny fanevantsika i Madagasikara satria hosodoko goavana be anankitelo no nentin'i Tara Shakti teny, entiny mampahalala amin'izao tontolo izao ny anjara-toeran'ny andriambavilanitra malagasy hatramin'ny andro taloha, tamin'ny faha-mpanjaka ka hatramin'izao ankehitriny izao.

Ka ny tena moa mahavita manao dia lavitra hijery ny sanganasan'ny olo-malaza toa an-dr'i Botticelli, ry Bernini, ry Raffaello, ry Michelangelo ka nahoana no tsy hihazakazaka tokoa hanotrona sy hanandratra ny an'ny tena.

Fa tsy nisekoseko ihany anefa no naleha tany fa nitondra voan-dalana ho an'ny mpiray tanindrazana ihany koa kah Kiss

 

Ny afotroa Vesuvio tamin'ny taona 79

Nampidirin'i ikalamako | 25 Aog, 2021

 

Ny 24 aogositra 79 no daty iray tena nanamarika ny tantaran'ny volkano Vesuvio noho ny hamafin'ny fipoahany ka nandrava tanteraka ireo tanàna manodidina azy dia i Ercolano, Pompei, Stabia ary Oplontis, noho ireo ranok'afotroa sy ny karazam-bato nanarona ireto tanàna.

Ny nahafahana namantatra io daty io dia ny tahirin-tantara nosoratan'i Plinio-ilay-tanora : "Nonum kal septembres" hoy ny filazany, izany hoe 9 andro talohan'ny volana septambra. Mpisolovava sy mpahay lalàna ary mpanoratra tamin'izany fotoana izany izy, zana-drahalahin'i Plinio-ilay-antitra. Ity dadatoany ity, izay mpanoratra sy lehiben'ny komandin'ny tafika, dia isan'ireo namoy ny ainy tamin'io loza io, sempotry ny entona sy ny lavenona naparitaky ny volkano raha handeha hamonjy ny namany.

Na izany aza dia nanao fanamarihana ihany ireo mpahay tantara tatý aoriana, rehefa nanao fikarohana tao Pompei, fa mety ho ny volana oktobra no tena sarona tanteraka ilay tanàna satria ny akanjo nanaovan'ny mponina dia efa somary mafanafana fa tsy maivana kely toa ny rehefa volana aogositra.

Isan'ny volkano araha-maso tsy miato i Vesuvio na dia "mandrimandry" aza izy satria izy ihany no volkano anaty kaontinanta raha eto Eoropa (i Etna sy Stromboli dia eny amin'ny nosy avokoa) ary feno mponina manodidina azy.

Taorian'ity fipoahany tamin'ny taona 79 ity dia ny 1631 no taona nampitroatra mafy azy indray. Teny an'elanelany teny dia nifoha sy nandravarava ihany izy. Fa nisy fotoana kosa dia natory nandritra ny 300 taona. Indraindray dia mamoaka entona fotsiny izy ao anatiny ao ary tamin'ny 1944 no nipoahany farany.

 

1 2 3 ... 53 54 55  Manaraka»